Short Stories

Waarom de Gesloten Steen zo ‘gesloten’ is

Een kort geologisch-historisch onderzoek zal verklaren dat het hier over het algemeen gaat om zwerfstenen. Deze werden in het landschap rond de Utrechtse Heuvelrug achtergelaten toen het oprukkende landijs tijdens de laatste IJstijd tot hier reikte. Van dergelijke stenen werden in de steentijd hunebedden gemaakt in het noorden van het land en hier in de regio vonden meer zwerfkeien hun plaats binnen het straatbeeld. Het beste voorbeeld hiervan is in Amersfoort, maar dat verhaal is voor een andere keer.

De Gesloten Steen is één van deze zwerfkeien. Verspreid door de stad en vooral langs de Oudegracht liggen er velen. Sommigen liggen er al eeuwen, anderen zijn later toegevoegd. De meeste van deze stenen fungeerden als zogenaamde schampstenen: ze moesten voorkomen dat wagens tegen de huizen of poorten aan zouden stoten. Vaak waren de stenen glad en/of werden ze zó geplaatst dat wielen er makkelijk van afgleden. Op sommige plekken in de stad zal je ook oude kanonslopen vinden die deze functie hadden. Tegenwoordig gebruiken we vaker betonnen palen.

Echter, de meeste van deze stenen/kanonnen/palen staan gewoon vrij in de straat. Waarom ligt de Gesloten Steen dan aan een ketting? Meerdere verhalen hebben geprobeerd dit te verklaren. Het mooiste verhaal vertelt over duivels en demonen en ander duister gespuis dat zich ’s nachts in en rond de Oudegracht ophield en de kei overgooide tussen de nabijgelegen Geertebrug en Vollebrug. Dit gaf natuurlijk zo’n lawaai dat de omwonenden uiteindelijk besloten te steen ‘te sluiten’, dat wil zeggen: aan de ketting leggen. De steen zou dus ook bijzondere krachten bezitten: ze zeggen dat als je met volle maan om middernacht in de steen prikt, hij zal bloeden.

We weten dat deze naam voor de kei al sinds 1520 wordt gebruikt. Een minder zweverige verklaring voor de sluiting van deze steen heeft te maken met de vroegere indeling van de Binnenstad. Deze was namelijk voor 1795 verdeeld in acht wijken en de steen lag precies op de kruising van de wijken van Oranjestam, Papenvaandel, Pekstokken en Zwarte Knechten. Deze laatste twee rivaliserende kwartieren zouden steeds hebben geprobeerd de steen een klein stukje op te schuiven waardoor ze hun wijk vergrootten. Om van het gedoe af te zijn werd de steen uiteindelijk gesloten.

Een derde – zij het wat omstreden – theorie plaatst de steen al op deze plek in de Romeinse tijd. Het zou de grens hebben aangegeven langs de loop van de Rijn die toentertijd inderdaad door het huidige Utrecht meanderde. Hoe het ook zij, toen stond er nog geen gebouw (of waren er nog geen duivels) en was de steen dus nog ‘open’. Mocht je er nu langs lopen, dan weet je in ieder geval dat het hier geen verlegen steen betreft, en als je er met middernacht langskomt zou je er zelfs in kunnen proberen te prikken. Wie weet wat er dan gebeurt…

 

 

Geef een reactie

[instagram-feed]