UUT X HOFMAN

Filosofisch Café Utrecht: Harde Waarheid

Meesterkunstenaar van de woorden, William Shakespeare, knutselde eens de volgende zin in elkaar: ''So long as men can breathe, or eyes can see. So long lives this, and this gives life to thee'’. Tientallen jaren na dato en een jaar Engelse literatuur later, blijft dit citaat me achtervolgen. In mijn klassen-app schreef ik ooit dat wanneer een schrijver verliefd op je zou worden, je oneindig zou kunnen leven. Plat gezegd: je kunt nooit dood gaan. Allemaal op zoek naar die schrijver natuurlijk, op dat witte paard. Een 'hahaha-reactie' van mijn klasgenoten volgde. Echter vond ik dit als zwevend persoon een heel tof idee: het voortbestaan in woorden in een leven waarin niets vast staat.

Filosofisch café Hofman
Dr. Rosalie Iemhoff (Theoretische Filosofie, UU) danste met woorden en liet haar gedachten zegevieren op het podium dat Hofman biedt tijdens een filosofisch café. Ze sprak over ‘’zekerheid, waarheid en waarom je als filosoof wel of niet zonder die twee kunt’’. Rosalie beet het spits af met een herkenbare anekdote, waarbij ze over haar eerste liefde sprak: ‘‘Liefde in de wiskunde dan he…’’, zette ze haar woorden kracht bij. Het verhaal van de N-faculteit. Voor als je wil berekenen op hoeveel manieren dertig leerlingen in een lokaal kunnen zitten met dertig stoelen. Ik trok mijn wenkbrauwen op, nam een slok van mijn glaasje wit en keek mijn buurvrouw aan. Wiskunde vervulde nooit een geliefde rol in mijn leven en ik vroeg me af of misschien IK een berekening moest gaan maken: die van de verscheidene manieren waarop ik het pand kon verlaten.

Maar die Rosalie, die had mij. Hoe zij met woorden speelde, hoe zij iets exacts zo tastbaar kon maken. En misschien speelde het ook mee dat ze Shakespeare tot een terugkomend personage maakte in haar verhaal. Voor het eerst rende ik niet weg van cijfertjes, want opeens kregen die betekenis. En daar zat ik dan in Hofman Café, als media-studente na te denken over de betekenis van getallen. Laten we een kijkje nemen in de onderwerpen die aan bod kwamen tijdens dit het Filosofisch café in Hofman:

Als twee, twee is
Een vraagstuk dat mij nog steeds bezighoudt: als het getal twee, twee is en niemand zich afvraagt waarom dit zo is, is dan twee, twee? Hoe exact is twee eigenlijk en zijn formules werkelijk zo fijn? Het publiek borrelde en discussieerde intensief mee: ‘‘Zijn het misschien aannames die we maken?’’, vroeg een vrouw uit het publiek. Vanaf toen kreeg de diversiteit in het gebied der logica een gezicht. Of beter gezegd: meerdere gezichten. Niet iedereen was het met haar eens. Ik kreeg de indruk dat aannames een vies woord is in een zaal vol wiskundige filosofen. En dat terwijl ik naarmate ik ouder word, leer dat ik geen mening hoef te hebben, dat het niet erg is om iets niet precies te weten of het niet bij het rechte eind te hebben. Voor mij zijn aannames bevrijdend; een hoekje zuurstof in een goedgevulde rokersruimte.

Relativiteit
Dat water niet altijd kookt bij honderd graden, was een ander onderwerp van gesprek. Iemand in het publiek riep dit zelfs al voordat Rosalie de kans had een kanttekening te plaatsen bij haar voorbereidde slide. Relativiteit was een veelvoorkomend woord. Niet alleen tijdens het gesprek, maar het is een woord dat wordt uitgeschreeuwd door krantenkoppen en indirect door nieuwsfragmenten die we wegslikken tijdens de lunch. In hoeverre is het dan relevant om pogingen tot het vormen van waarheden te verkwisten? Het vormen van waarheden houdt mensen – figuurlijk – in leven. Het houdt de wereld leefbaar, in mijn ogen. Als niets de kans krijgt te ontstaan, dan is het ook maar zo leeg.

Als Seneca de mogelijkheid had om aan te schuiven tijdens het event, had hij met zijn stoïcijnse DNA waarschijnlijk iets gezegd in de trant van ‘‘stop de emoties weg, zet de ratio voorop en bewandel je eigen pad naar geluk”. Het was vast niet een gesprek geweest met wederzijds geknik, maar met geknik was de avond in eerste instantie al niet gevuld. Vragen en kanttekeningen waren te horen, maar ook geknik en glimlachende gasten waren te zien. Alles was vertegenwoordigd en dat maakte het zo fijn.

Ontdekt of toch verzonnen?
Afijn, terugkomend op de avond: een discussie die een beetje een eigen leven begon te leiden, was de zorgvuldig gekozen grens tussen ontdekt en verzonnen in het besproken gebied. Galileo Galilei omschreef eens zo mooi: ‘All truths are easy to understand once they are discovered; the point is to discover them’’. Het is een lastige discussie die ons niet de gelegenheid geeft het in een harde waarheid te vatten. Ik interpreteerde het als volgt: het woord ‘verzonnen’ zou wijzen op een gecreëerde formule en het woord ‘ontdekken’ zou een niet eerder aangeduid verschijnsel moeten aanduiden.

Als ik de twee woorden zou moeten definiëren vanuit de liefde voor schrijven, zou ik me eerst flink achter de oren krabben. Hoewel ik het allerliefst rondzweef met de gedachte dat er zoveel valt te leren, analyseren en creëren, las ik meestemmend een quote die we alle geesten napraten. Hoe relatief het leven zich ook ontwikkelt, hoe relatief pijn, geluk en liefde zich ook kenmerken voor het individu, we kiezen woorden uit die erg dichtbij elkaar liggen om dergelijke gevoelens toonbaar te maken aan de buitenwereld. En dat maakt het schrijverschap zo verdomd mooi. Ze liggen bij elkaar, zijn gelijk, maar niet per se hetzelfde. Voor exacte (harde) waarheden bleek het dus niet zo te zijn. Maar als Y-argumenten standvastig X-waarheid bijstaan en X onderworpen wordt, dan is dat wel een beetje ‘zuur’ voor de desbetreffende wetenschapper. Maar in hoeverre is Y in dat geval onwaar?

Waarheid in fictie
En toen. Toen kwam literatuur zo verdomd dichtbij. Een scherpe bezoeker vroeg zich af in hoeverre waarheid rechtop staat wanneer het zich in fictieve sferen bevindt. Een vraag die mij altijd al heeft gefascineerd, onbewust. Al moet ik zeggen dat ik zelf niet per se weg ben van fictie. Hoewel ik wel moet toegeven dat ik dat wereldje, vol met hypes voor fictieve personages, fascinerend vind om te bestuderen. Het is net een wereld in ons wereldje.

We zetten vraagtekens bij grote en kleine wereldkwesties. Verder plaatsen we kanttekeningen bij verscheidene beslissingen die worden genomen door mensen die dichtbij en ver weg van ons staan. Soms laten we twijfels de overhand nemen bij het leiden van ons leventje. Maar, om de spreker van de avond te quoten: ‘‘Wanneer de hoofdrolpersonage heel rijk is en de schrijver een rijke oom in het verhaal verwerkt’’, dan kunnen we gewoon lekker slapen zonder ons af te vragen of dit werkelijk kan.

Borrelend UUT
Verder vroeg iemand uit het publiek zich af in hoeverre de spreker dacht dat alles in het leven een oorzaak of verklaring had. Een ander vroeg of er iets is dat wiskundig gezien niet beschreven kon worden. En weer een ander pakte zijn moment-of-fame en deelde een mooi gedicht van Herman Finkers. Hoe niet exact waarheden ook kunnen zijn, toch kan ik het me voorstellen hoe fijn het moet zijn om bepaalde ‘waarheden’ vast te kunnen zetten in exacte formules. Of dat een pleonasme is, weet ik niet. Want zijn formules altijd exact? Ik denk van wel. Hoe drastisch zouden de gevolgen van de winst voor de groenteboer zijn als de logica die Kelpner vast heeft kunnen leggen, niet zo logisch was geweest. De waarheden over dichtheden en de stapeling van kanonskogels heeft wel enigszins nut in het dagelijkse leven van een gemiddeld persoon.

De verbijstering was te horen toen het fascineerde verschijnsel voorbijkwam, Winston Churchill had ooit gezegd dat het al laat was en hij iets, wat hij zich afvroeg, dus even opzij schoof. Wat een verademing moet het onder de knie krijgen van zo’n vaardigheid zijn. Want mij lukte het niet: wanneer mijn hoofd overuren draait en ik in een warm bed lig, is dat uit-knopje wel erg ver. En soms lukt het me toch om op te staan, want als exacte waarheden toch niet bestaan dan zal ik die brandende vraag niet beantwoord krijgen. Daar zal ik eens een nachtje over slapen, aangezien de klok doortikt en mijn wekker toch heel standvastig op 7 blijft staan.

En… ben jij er volgende keer ook bij?!
Dinsdag 8 november kan je onder het genot van een drankje luisteren naar Dr. Jan Vorstenbosch (Praktische Filosofie, UU). Tijdens deze avond staat de vraag: ”Kunnen we de filosofie gebruiken om sportief en onsportief gedrag te duiden?’’ centraal. Dinsdag 13 december vertelt dr. Catarina Dutilh Novaes (Theoretische Filosofie, RUG) of het werkelijk zo is dat porno ‘’jongeren losbandig en vrouwen onderdanig maakt en seks berooft van liefde’’. Ik zet Hofman alvast in mijn agenda, jij ook?

c

Café Hofman
Janskerkhof 17 A

  • Schrijver
    Noene Kazarjan

    Als International Communication and Media studente in het gezellige Utrecht verwonder ik me iedere keer opnieuw over de diversiteit die de stad te bieden heeft. Het allerliefst zit ik aan de Oude Gracht met vrienden of achter de laptop te tikken. Met Utrecht als groot canvas zweef ik het aller- allerliefst in de wolken met het idee dat we keuze hebben uit alle kleuren. En daarom pak ik geregeld de pen.

deel je scheel


Muziek manie

De toerbus als ‘huis’

Een mix van Groningen in Utrecht met de album release in EKKO.
Film festijn

EROP UUT

Deze week openen we het seizoen van SOIA! Praat mee bij Verder dan Film, upgrade je vrijdag met SWITCH festival en ga shoppen op de Swan Market.
Mode Muze

SCHATTEN VAN UTRECHT

Vintits is een nieuwe webshop door twee jonge Utrechtse meiden waar de schatten van Utrecht te koop zijn voor het wereldwijde web.