Hotspots

Science Café: filosoferen over vriendschap met een biertje erbij

In het café en op de trap zitten, naar schatting, voornamelijk ouderejaars studenten en afgestudeerden. Opvallend veel van hen drinken een speciaalbiertje en we spotten ook een enkele cocktail. Waar het door komt weten we niet, maar het Gegeven Paard heeft een vleugje zakelijkheid over zich. Behalve een plek om gezellig bij te kletsen of nog even een drankje te doen voordat je naar een concert gaat, is dit ook een plek waar business meetings plaatsvinden, gewerkt wordt en waar af en toe, zoals vanavond, gepraat wordt over de wetenschap. Daar horen blijkbaar de wat verfijndere drankjes bij. Bij ons op tafel staat dan ook een champagne-thee (ja, echt waar).

Wat is een vriend?

Het Science Café is een samenwerking tussen Studium Generale en TivoliVredenburg en heeft altijd eenzelfde opzet: drie wetenschappers, één thema. Dit keer zijn te gast psychologe Nienke Endenburg, socioloog Rense Corten en filosoof Maarten van Houte. Deze laatste spreken we nog even voorafgaand aan het tafelgesprek, waar we hem vragen naar de insteek van de avond: ”Ik weet wel welke onderwerpen er komen, maar niks is ingestudeerd. We gaan in gesprek, net als bij De Wereld Draait Door!”, antwoordt hij met een grote glimlach.

Wat een kwast is voor een schilder, is een definitie voor een wetenschapper; voordat er over vriendschap gepraat kan worden, moet duidelijk zijn wat er onder dit begrip verstaan wordt. En daar trappen de tafelgasten dan ook mee af. Een echt specifieke definitie, die is lastig te vormen, maar duidelijk wordt wel dat onvoorwaardelijkheid en wederkerigheid van groot belang zijn. Een échte vriend is iemand die je s’nachts wakker kan bellen. No matter what.

Is vriendschap een illusie?

Toch was daar de vraag of we vrienden uit egoïstische of altruïstische redenen hebben. Doen we eigenlijk niet alleen maar iets goeds voor de ander om onszelf beter te voelen? Met oog op een later, eigen voordeel? Maarten merkt op dat filosofen uit de oudheid vriendschap inderdaad zagen als gebaseerd op wederzijds nut. Maar toch, beweert hij, gaat ware vriendschap hieraan voorbij. Wanneer je lange tijd met elkaar opschiet breidt jouw ‘ik’ zich uit naar de ander. Je doet goed voor de ander, omdat je diegene ziet als onderdeel van jou, niet omdat je er iets voor terug krijgt.

”Zijn er mensen die helemaal geen behoefte hebben aan vriendschap? Kan dat?”, vraagt iemand uit het publiek. Een belangrijke vraag in de filosofische oudheid, merkt Maarten op. ”We hebben ze niet nodig omdat we een bepaald nut moeten hebben van iemand, maar we hebben ze wel nodig omdat we dan vrijgevig en vriendelijk kunnen zijn. Om onze morele perfectie tot uiting te doen komen”, is wat hij antwoordt.

Mens versus hond

Vriendschap bestaat in allerlei kleuren en maten. Zo vertelt Nienke, de psychologe van het stel, dat ze thuis twee honden, drie katten, twee konijnen, twee schapen én nog een aantal paarden heeft. En daarmee stuitten we op het tweede vraagstuk: Kunnen mens en dier bevriend zijn? En waarom willen we dat zo graag?

”Als je een hond aait produceer je het knuffelhormoon, oxytocine, en dat doet de hond tegelijkertijd ook. Hierdoor ontstaat er een band”, merkt Nienke op. Vriendschap is volgens de filosofie echter niet mogelijk tussen mens en dier; vriendschap is gebaseerd op wederzijds begrip.

Toch is juist dat hetgeen dat ons zo in onze trouwe viervoeters aanspreekt. Waar wij mensen vol zitten met vooroordelen, kan je tegen hen uren lopen klagen en ze zullen je nog net zo leuk vinden. Al deze oordelen van anderen zorgen voor stress. Ooit weleens de tip gekregen om tijdens een presentatie je publiek in hun ondergoed voor te stellen? Probeer er de volgende keer honden van te maken, dat werkt volgens Nienke ook stress-verlagend.

Online versus Offline

Anno 2017 bezit vrijwel iedereen een account op Facebook, Twitter, Instagram of ander Social Media-platform. Waar je vroeger een handjevol penvrienden had, stuur je de informatie over jezelf nu naar soms wel honderden mensen. Dat klinkt alsof we stukken socialer zijn geworden, maar het tegendeel is waar. Al sinds de jaren zeventig besteden we steeds minder tijd aan face-to-face contact. Ondanks deze veranderingen blijft ons aantal echte vrienden stabiel. Ook vormt je Facebook ‘vriendengroep’ een afspiegeling van je offline leven. Het zijn niet allemaal vrienden, maar wel mensen die je in het dagelijkse, offline leven, ook kent. Tot slot benoemt Rense nog het vriendschapsparadox: ”Het lijkt altijd alsof je vrienden meer vrienden hebben dan jijzelf. Facebook versterkt dit gevoel en dat zorgt voor een vertekend beeld van vriendschap.” Uiteindelijk is het niet het aantal, maar de kwaliteit van je vriendschappen dat telt.

Na bijna twee uur zijn de wetenschappers uitgepraat en is het tijd voor hen om zich te verplaatsen naar de bar. Een paar biertjes hebben ze nu wel verdiend! Wil je ook eens thee met champagnesmaak uitproberen en in café-setting luisteren naar wat de wetenschap ons te vertellen heeft? Op 18 September vindt het volgende Science Café plaats, ditmaal over stress!

 

 

Geef een reactie

[instagram-feed]