Short Stories

De verborgen geschiedenis van het Smakkelaarsveld

Hier een audiotour?
Het staat echt op het bord, maar dit lijkt er niet de meest voor de hand liggende plek voor. Het Smakkelaarsveld is tijdens de verbouwing van Utrecht-Centraal veranderd in een niemandsland met lange rijen fietsenrekken. Bussen zweven een paar meter hoger langs op hun nieuwe viaduct richting het station. Op het drukste fietspad van Nederland rijden dagelijks tienduizenden fietsers, die weinig oog hebben voor de plek. Toch is er genoeg te ontdekken.

‘Wij zijn samen op wijksafari gegaan’, vertelt Eefje. Ze vormt samen met Lotte en Mijke Bureau NADA, een projectbureau dat zoekt naar dorpskronieken en stadsverhalen. Samen met de gemeente en burgemeester Jan van Zanen ontwikkelde NADA een audiotour voor de ‘locals’. Lotte: ‘We kwamen op het Smakkelaarsveld een hele interessante geschiedenis tegen. We willen dat ook de mensen die hier dagelijks langskomen dat ontdekken en zich daarover kunnen verwonderen.’

Wel op een veilige manier trouwens. De stem van burgemeester Jan van Zanen waarschuwt je, dwingend maar vriendelijk, dat je uit moet kijken bij het oversteken. ‘Dat hebben we wel in de tour op moeten nemen’, zegt Eefje. ‘We willen niet dat er een of ander vreselijk ongeluk gebeurt, omdat iemand een audiotour doet op zo’n drukke plek.’

Geschiedenis in de achtertuin
Het Smakkelaarsveld is al eeuwen een drukbezochte plek. Toen er nog water lag, verbond het veld Utrecht met Leiden. Daarna werd het een druk verkeersplein en, nog later, de corridor tussen Utrecht-West en het centrum. Lotte: ‘Er stond zelfs ooit zo’n obelisk op het Smakkelaarsveld. Het leek Parijs wel.’

En dat is niet alles. Het Smakkelaarsveld is ook een demonstratieplek geweest en zelfs een circusveld. Bureau NADA vindt het zonde dat dit soort feitjes normaal in musea opgesloten blijven. Lotte: ‘We hebben het gevoel dat musea meer buiten de muren moeten treden.’ Deze audiotour is een goed voorbeeld van hoe dat kan; gratis geschiedenis, direct beschikbaar in de achtertuin.

Spaar alle elementen voor een mooie wandeling
Een obelisk vind je nu niet meer terug, maar tussen alle fietsen (in meer of minder wrakkige staat) ontdek je een wonderlijk kunstwerk van David van de Kop. ‘Elementen’, heet het. Deze vier beelden werden in de jaren tachtig geplaatst en wachten geduldig tot de gemeente besluit of ze mogen blijven. Toen het kunstwerk geplaatst werd was het Smakkelaarsveld – gek genoeg –  een groen stadspark.

‘De beelden laten mooi zien hoe de verhalen uit het verleden, heden en de toekomst hier samenkomen’, vertelt Lotte. De sculpturen vormen dan ook een belangrijk onderdeel van de audiotour. Lotte vindt zelf De Schelp het mooist. ‘Misschien wel omdat die nu drie meter onder de grond verder gaat.’

Eefje spreekt voorzichtig een voorkeur uit voor De schildpad. ‘Ik vind het zo leuk dat mensen allemaal koosnaampjes voor de beelden hebben’, vertelt ze. ‘En tijdens de opening bleek dat mensen dit beeld toevallig ook al jaren ‘de schildpad’ noemden.’

Die naam staat nu ook op de wegwijzer midden op het Smakkelaarsveld. Eefje en Lotte peuteren even de ‘deze fiets wordt verwijderd’-stickers van de paal en controleren of alle borden nog op de goede plek hangen. Ze kijken tevreden naar hun werk: ‘Echt tof dat we dit voor elkaar hebben gekregen.’

Voor en door Locals
“Voor al onze projecten werken we samen met lokale creatieveling’, zegt Lotte. ‘De audiotour bevat geluid van Utrechtse DJ Kypski.’ Zijn geluidskunst zorgt ervoor dat je tijdens de audiotour even terug in de tijd stapt.

Ook de borden bij de kunstwerken zijn van Utrechts design: Subsoda maakte ze. Maar ze zijn vooral gemaakt vóór de locals. ‘Wij vinden dat je niet per se iets van kunst moet weten om er iets van te vinden’, zegt Lotte. ‘Iedereen moet vrij zijn om er iets van te vinden.’ Daarom bevatten de borden niet te veel informatie, maar wel prikkelende vragen. Bijvoorbeeld: ‘Hoe lang denk jij dat dit kunstwerk hier al staat?’ Eefje: ‘We hopen dat mensen op die manier ook kritisch nadenken over deze plek.’

Smakkelaarsveld anno 2020?
Voor alle informatie uit de audiotour doken Eefje, Mijke en Lotte diep in het archief. Maar dat archief vertelt niets over de toekomst van het Smakkelaarsveld. De gemeente is nog op zoek naar de vastgoedontwikkelaar de volgende transformatie in gang gaat zetten. Tot die tijd heeft NADA genoeg plannen, zoals instaprondleidingen over het veld. Maar ze zijn ook gebrand om zoveel mogelijk Utrechtse verhalen op te graven.

Misschien blijft Elementen bestaan, maar het kan ook zijn dat de beelden stilletjes verdwijnen in een puintruck. Zou NADA dat zonde vinden? Eefje antwoordt heel eerlijk: ‘Toen ik ze ontdekte vond ik ze niet echt prachtig, maar door heel het verhaal ze hebben een speciaal plekje gekregen. Ze horen hier echt thuis.’

Zelf doen!
Ben je zelf benieuwd naar de verborgen geschiedenis van het Smakkelaarsveld? Of wil je weten wat ‘smakkelen’ is? Download de audiotour, pak je koptelefoon in en fiets er gewoon even naartoe. Voel! Ruik! Luister!

Tip: Doe de audiotour en eindig met een drankje in het Gegeven Paard. Ze hebben een grappige kaart.

Geef een reactie

[instagram-feed]